Hoe buurten en partners samen werken aan een creatief aanbod dat leren vanuit hoofd, hart en handen verbindt.
Hoogbegaafde leerlingen beschikken vaak over een sterk ontwikkeld denkvermogen. Tegelijkertijd hebben zij, net als andere leerlingen, behoefte aan een bredere ontwikkeling met ruimte voor ontmoeting, creativiteit en persoonlijke groei. Binnen Plein 013 wordt daarom onderzocht hoe cultuureducatie daaraan kan bijdragen.
Tijdens zogenoemde buurtgerichte ontmoetingsdagen van Peers013 komen leerlingen met kenmerken van hoogbegaafdheid samen in hun eigen buurt. Zij worden daar begeleid door experts, die hen ondersteunen in hun persoonlijke ontwikkeling en met een passend aanbod die aansluit op wat zij op school leren. Binnen dit project onderzoeken buurten en cultuurpartner CiST daarbij een nieuwe vraag: wat gebeurt er als je cultuureducatie een plek geeft binnen deze ontmoetingsdagen?
Tijdens een gesprek met professionals uit onderwijs en cultuur – Aline van Stiphout (stichting Mondiaen), Desirée van de Ven (stichting Xpect013), Charlotte De Meester (stichting Etuda) en Maartje Heikamp (CiST) – wordt duidelijk wat deze aanpak in de praktijk betekent.
Ontmoeten en ontwikkelen in de buurt
Binnen de buurtgerichte ontmoetingsdagen van Peers013 komen leerlingen van verschillende scholen samen in hun eigen buurt. Hier ontmoeten zij ontwikkelingsgelijken, iets wat binnen de reguliere school of klas niet altijd vanzelfsprekend is. “Het ontmoeten van gelijkgestemden is echt een basisbehoefte,” vertelt Desirée. “In een reguliere klas zijn ze vaak een uitzondering. Hier merken ze: ik ben niet de enige.”
Volgens Charlotte zit daar een belangrijk deel van de kracht. “Ze vinden herkenning in elkaar. Ze zien: wij hebben dezelfde dingen waar we tegenaan lopen of waar we juist goed in zijn. Dat is heel waardevol.”
Tijdens deze ontmoetingsdagen werken leerlingen binnen hun eigen buurt aan projecten en krijgen zij begeleiding die verder gaat dan alleen cognitieve uitdaging. Er is aandacht voor hoe zij leren, hoe zij omgaan met moeilijkheden en hoe zij zich ontwikkelen als persoon.
Van denken naar ervaren
Tegelijkertijd zagen de betrokken professionals dat dit aanbod nog niet alles raakte wat deze leerlingen nodig hebben. “Deze kinderen zitten veel in hun hoofd,” legt Aline uit. “Ze staan vaak minder in contact met wat ze voelen en doen.”
Dat inzicht vormde de aanleiding om samen met cultuurpartner CiST een volgende stap te zetten. Binnen de ontmoetingsdagen wordt verkend wat cultuureducatie kan toevoegen. “Met cultuur werk je vanuit ervaren en doen,” zegt Maartje. “Dat kan echt iets losmaken bij kinderen.”
In het project werken leerkrachten en vakdocenten samen, met disciplines als dans, theater, beeldende vorming en muziek. Het aanbod wordt afgestemd op de groep en sluit aan bij wat er al gebeurt. Leerlingen werken daarbij in korte reeksen, waarin zij meerdere lessen achter elkaar binnen dezelfde discipline aan de slag gaan. Daarbij draait het niet om wat er uiteindelijk gemaakt wordt, maar om wat leerlingen onderweg leren.
Wat er bij leerlingen gebeurt
Hoewel het project nog in ontwikkeling is, zien de professionals al duidelijke effecten. “In die pilots zag je gewoon echt dingen gebeuren,” vertelt Desirée. “Kinderen die in de groep op de achtergrond bleven, stonden bij de dansles ineens op en gingen meedoen.” Ze geeft een concreet voorbeeld. “Een kind stond de eerste les alleen maar te kijken. Hij durfde gewoon niet te beginnen. Maar bij de derde les had hij iets gemaakt. Dat is zo’n grote stap.”
Volgens Aline zit juist daar de kern van de ontwikkeling: “Voor een buitenstaander lijkt dat misschien klein, maar voor een leerling is dat een enorme stap. Dat proces is bijna niet te beschrijven.”
Ook in gedrag en zelfvertrouwen zijn veranderingen zichtbaar. “Kinderen die in de klas terughoudend zijn, laten zichzelf hier wel ineens zien,” zegt Aline. “Dat doet wat met het zelfvertrouwen van een kind.” Maartje herkent dat beeld. “Wat ik heb gezien, is dat er momenten ontstaan waarop kinderen heel anders reageren dan je zou verwachten. Dat kan echt ontroerend zijn om te zien.”
De kracht van samenwerken
Een belangrijk onderdeel van deze ontwikkeling is de samenwerking tussen onderwijs en cultuur. “Die verbinding is zo sterk, omdat vakdocenten echt anders met kinderen omgaan dan wij,” zegt Aline. Vakdocenten brengen een andere manier van werken en kijken mee. Dat levert nieuwe inzichten op, zowel over de leerlingen als over het onderwijs zelf.
“Het is echt een stukje kruisbestuiving,” zegt Desirée. “De vakdocenten leren de doelgroep beter kennen en wij krijgen weer inspiratie voor onze eigen praktijk.” Die samenwerking vraagt om afstemming, uitproberen en bijstellen, en wordt door alle betrokkenen als waardevol ervaren.
Samen blijven ontwikkelen
Het project rondom cultuureducatie is nadrukkelijk een pilot. Er wordt geëxperimenteerd, geëvalueerd en gekeken wat werkt. “Wij zien en voelen dat het iets doet,” zegt Desirée. “Tegelijkertijd is het ook belangrijk om dat te kunnen onderbouwen.”
Daarom worden ervaringen van leerlingen, ouders en leerkrachten meegenomen. Die inzichten helpen om het aanbod verder te ontwikkelen. “We zijn echt aan het verkennen,” zegt Aline. “Wat werkt voor deze kinderen? En wat hebben ze nodig om zich verder te ontwikkelen?”
Naar een passend aanbod in elke buurt
De ambitie van Plein 013 is dat er in iedere buurt een buurtgerichte ontmoetingsdag is, zodat er voor meer- en hoogbegaafde leerlingen dichtbij huis een passend aanbod beschikbaar is. Dat vraagt om samenwerking vanuit In de buurt gebeurt het. Volgens Charlotte ligt daar ook een bredere waarde. “Het is een mooi voorbeeld van hoe scholen en buurten samen optrekken. Dat je elkaar opzoekt in plaats van dat iedereen het zelf uitzoekt.”
Tegelijkertijd vraagt deze ontwikkeling om duidelijke keuzes en ondersteuning. De professionals benadrukken dat je klein moet beginnen en ruimte moet laten voor ontwikkeling. “Start klein en maak het haalbaar,” zegt Aline. “Je mag ook gewoon gaandeweg leren en ontwikkelen,” vult Desirée aan.
Plein 013 en de betrokken schoolbesturen zien het project als een waardevolle aanvulling op het bestaande aanbod binnen Peers013. Dankzij financiering vanuit Plein 013 kon de pilot de afgelopen periode binnen de Peers013-groepen worden uitgevoerd. Op basis van de ervaringen en de impactmeting verkennen we komend jaar of en op welke manier deze aanpak een vaste plek kan krijgen binnen het aanbod.
De ervaringen van dit project bieden waardevolle inzichten voor de verdere ontwikkeling van het aanbod en voor het versterken van het bestaande netwerk in de regio.