Maureen Mentink werkt als begeleider passend onderwijs bij Etuda Onderwijs en Opvang en is projectleider en co-teacher voor de pilot Verrassend Passend. Ze vertelt meer over de aanleiding voor de pilot. “In de gemeente Hilvarenbeek hebben scholen ruime ervaring met het werken met onderwijsarrangementen. Scholen kunnen deze arrangementen goed zelf vormgeven. Ze zijn heel creatief en oplossingsgericht. Ik zie welwillende teams met leerkrachten die elkaar helpen en er samen de schouders onder willen zetten. Toch zagen we verhoudingsgewijs veel doorverwijzingen naar het speciaal basisonderwijs. Meestal met het sociaal emotioneel welbevinden als reden om kinderen door te verwijzen. We hebben gekeken hoe we daarop kunnen inspelen, zodat we dat laatste stapje richting inclusief onderwijs kunnen zetten.”
Pilot Verrassend Passend
Karin de Jong is intern begeleider bij kindcentrum Torenlei. Zij is vanaf het begin betrokken bij de opzet en uitvoering van de pilot Verrassend Passend. “Met de pilot willen we inderdaad een stap zetten richting inclusief onderwijs. We willen écht proberen om de kinderen zo lang mogelijk thuisnabij onderwijs te geven. We richten ons op het verbeteren van de basisondersteuning aan de gehele groep. In het begin wilden we de pilot richten op leerlingen die al een onderwijsarrangement hebben. We kwamen er al snel achter dat we het breder moesten inzetten. Daarom richt de pilot zich op de groep in zijn geheel.”
Bij kindcentrum Torenlei is dit groep 5/6, waar leerkrachten Kim Bosmans en Marjon op t Hoog voor de klas staan. Kim vertelt waarom er voor hun groep is gekozen. “We hebben een groep met 23 leerlingen en realiseerden ons dat er hulp nodig was. Vanwege de grote niveauverschillen en groepsdynamiek.” Marjon knikt bevestigend. “Voorwaarde voor de pilot is dat er in de klas leerlingen met een onderwijsarrangement zitten. We hebben twee leerlingen met een arrangement, maar betrekken dus de gehele groep bij de pilot. Dat is nodig om het goed te doen. Op het moment dat je de hele klas benadert, groeit de groep als geheel.”
De rol van co-teacher
Maureen vertelt wat de pilot Verrassend Passend in de praktijk inhoudt. “We zien dat leerlingen met een onderwijsarrangement vaak buiten de klas ondersteuning krijgen. Op die manier missen ze steeds meer de verbinding met hun klasgenoten. We hebben echt gekeken wat je nodig hebt om leerlingen met een arrangement volledig in de klas de extra ondersteuning te bieden die ze nodig hebben. Zo is de rol van co-teacher ontstaan. Doordat je met co-teaching met twee gelijkwaardige professionals voor de groep staat, ben je beter in staat om leerlingen ondersteuning te bieden in de eigen klas. Ik ben als co-teacher twee halve dagen in de klas aanwezig. Ik richt me niet alleen op leerlingen met een arrangement, maar juist ook op de andere leerlingen. Op die manier krijgen Kim en Marjon ruimte en tijd om met de leerlingen met een arrangement te werken. Ik deel mijn kennis en ervaring met de leerkrachten. Zij kunnen deze kennis meenemen naar de dagen dat ik niet aanwezig ben of naar een nieuw schooljaar met een andere groep.”
Kim vult Maureen aan. “We zien vaak dat de executieve functies bij leerlingen met een arrangement minder ver zijn ontwikkeld. Doordat we met twee professionals voor de klas staan, kunnen we ook daar meer individuele sturing aan geven. Op deze manier behouden ze beter de aansluiting met de rest van de groep.”
Positieve ervaringen
Karin, Kim, Marjon en Maureen zijn het erover eens dat de pilot Verrassend Passend veel positieve aspecten met zich meebrengt. “We merken dat leerlingen zich meer gezien en gehoord voelen. Er zijn meer ogen en handen in de klas. Niet alleen in praktische ondersteuning, maar handen die weten wat leerlingen nodig hebben. Kinderen ervaren meer duidelijkheid en rust.”
Kim ervaart het voor zichzelf ook als positief dat Maureen als co-teacher meekijkt. “Ik vind het fijn om met Maureen te kunnen sparren als er iets gebeurt. We kunnen dan bespreken wat er is gebeurd en wat ik anders had kunnen doen. En het is ook fijn om het te horen als er positieve dingen gebeuren. Eén keer in de vijf à zes weken plannen Marjon, Maureen en ik een moment om te sparren over leerlingen en gebeurtenissen. Het heeft echt meerwaarde dat we die momenten met z’n drieën hebben.”
Hoewel Marjon al jaren als leerkracht werkt, vindt ook zij het fijn dat Maureen haar een spiegel voor kan houden. “Het is fijn om te sparren met een gelijkgestemde die in de klas dingen ziet die jij zelf niet ziet omdat je didactisch bezig bent. Ik ervaar meer rust. Ik heb geleerd meer stil te staan en leerlingen te observeren. Ze moeten niet alleen op mij leunen, maar ook de ruimte krijgen om zelf dingen te ontdekken en te doen. Daarvoor is het nodig dat ik ze meer loslaat. Ik merk dat ik daar nu meer op aanstuur en dat de groep daardoor groeit. We hebben een aantal leerlingen meer zorg en begeleiding kunnen geven, waardoor ze aangehaakt blijven.”
Plannen voor de toekomst
Kindcentrum Torenlei heeft nu twee extra ogen en handen in groep 5/6 en Karin vraagt zich af hoe ze dit na de pilot Verrassend Passend kunnen blijven realiseren. “Het is belangrijk dat we ons onderwijs zo vormgeven dat zoveel mogelijk kinderen thuisnabij naar school kunnen gaan. Ik denk dat co-teaching een goede aanzet kan zijn naar meer inclusief onderwijs. Daarom willen we co-teaching ook na de pilot een plek geven. We denken na hoe we dat binnen ons kindcentrum kunnen vormgeven. Ik zou als intern begeleider meer in de groep aanwezig kunnen zijn. Om te observeren, individuele leerlingen te begeleiden of de rol van co-teacher op me te nemen.”
Maureen heeft nog een doel voor ogen. “De volgende stap is om te kijken hoe we dit kunnen uitbreiden naar een netwerk buiten school. Hoe we nog beter kunnen samenwerken met zorgpartners, ouders en sport- of hobbyclubs. Het zou mooi zijn als we een sluitend netwerk kunnen vormen met de school en de buurt. Juist kinderen met een speciale ondersteuningsbehoefte hebben het netwerk in het dorp hard nodig, nu en in de toekomst.”
De pilot Verrassend Passend toont aan dat de inzet van structurele, professionele ondersteuning in de klas een waardevolle eerste stap is naar inclusief onderwijs. Én een belangrijk verschil maakt in het sociaal emotioneel welbevinden van kinderen.
Speerpunt 1
Plein 013 streeft naar een passende plek voor alle leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben. Daarvoor is samenwerking van belang om een doorgaande lijn te realiseren vanaf de voor- en vroegschoolse educatie (kinderopvang, specialistische voorschoolse voorzieningen), het primair onderwijs (BaO, SBO en SO) en het voortgezet onderwijs. Leerlingen die ondersteuning nodig hebben, kunnen hierdoor zonder onderbrekingen naar school blijven gaan.
Plein 013 en de gemeenten zijn gestart met het programma ‘In de buurt gebeurt het’. Dit heeft als doel om passend onderwijs zoveel mogelijk bij leerlingen in de eigen buurt te regelen.
Tekst: Marleen Ceelen in opdracht van Zuiver C